ประวัติความเป็นมา

พระราชวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ (พ.ศ. 2410-2489) หรือที่เป็นที่รู้จักกันดีในนาม "พระบิดาสหกรณ์ไทย" เป็นบุคคลสำคัญที่มีบทบาทอย่างยิ่งต่อการพัฒนาของการสหกรณ์ในประเทศไทย ท่านเป็นพระชนเอกของพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 (พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)

ภูมิหลัง

พระราชวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ เป็นพระบุตรของเจ้าพระยามหาสยามราชูปการ (ทับป้อม ราชูปการ) ซึ่งเป็นข้าราชการใหญ่ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยท่านมีความรู้ด้านการทหาร การปกครอง และการพัฒนาสังคม

การศึกษา

พระราชวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพสูง และได้ศึกษาต่อเรียนรู้จากการสอนของพระราชกุมารที่มีความเชี่ยวชาญทางต่างๆ รวมถึงการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศ และการปกครองสมัยใหม่

บทบาทในการพัฒนาสหกรณ์

พระราชวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ได้รับการฝึกอบรมจากสหกรณ์ต่างประเทศ หลังจากนั้นได้นำความรู้และประสบการณ์มาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาและส่งเสริมการสหกรณ์ในประเทศไทย ท่านได้บูรณาการหลักการสหกรณ์กับความเป็นไทย และนำเสนออนาคตการสหกรณ์ในสังคมไทย

ท่านได้สถาปนาการสหกรณ์ในไทยให้มีรูปแบบที่เหมาะสมกับสภาพสังคมไทยและได้รับการยอมรับจากสมาชิกชาวไทยอย่างกว้างขวาง โดยการสหกรณ์หลังจากที่ท่านริเริ่ม ได้หลุมหลายขึ้นและเพิ่มสมาชิกอยู่เสมอจนกระทั่งในปัจจุบัน

โครงการสหกรณ์ของท่าน

• ริเริ่มการสหกรณ์ด้านการเกษตร เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรไทย
• ส่งเสริมการสหกรณ์ด้านการเงิน เพื่อให้ประชาชนมีการออมและการกู้ยืมด้วยอัตราดอกเบี้ยที่สมควร
• พัฒนาการสหกรณ์ด้านการจัดหาวัตถุดิบและการจำหน่ายผลิตภัณฑ์
• ส่งเสริมการศึกษาเกี่ยวกับหลักการสหกรณ์ให้แก่ประชาชน

มรดกและความสำคัญ

แม้ว่าพระราชวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ได้จากไปแล้ว แต่การสหกรณ์ที่ท่านริเริ่มก็ได้พัฒนาต่อเนื่องจนกระทั่งปัจจุบัน และได้กลายเป็นส่วนสำคัญของระบบเศรษฐกิจไทย

ท่านได้รับเกียรติว่าเป็น "พระบิดาสหกรณ์ไทย" เพราะว่าท่านเป็นผู้ริเริ่มและพัฒนาการสหกรณ์ให้มีความเป็นทางการและเป็นที่รู้จักในวงกว้าง นอกจากนี้ท่านยังได้สร้างรากฐานการสหกรณ์ที่มั่นคงและบูรณาการสำหรับให้ขยายไปถึงทั่วประเทศ

ในปัจจุบัน ปรัชญา หลักการ และวิสัยทัศน์ของท่านยังคงเป็นแนวทางสำหรับการพัฒนาและส่งเสริมการสหกรณ์ไทยต่อไป